Het groene goud komt uit het water -Trends | Aquacultuur vlaanderen

Het groene goud komt uit het water -Trends

Het groene goud komt uit het water
Trends
jochen vandenbergh; fotografie pat verbruggen; , 16-12-2010, p. 64
Algen hebben een mooie toekomst als landbouwgewas. Maar ze zijn zo duur. Het
Oostendse Proviron werkt aan een oplossing.
Op de Hooge Maey in Antwerpen torenden amper tien jaar geleden de bergen industrieel en
huishoudelijk afval bijna boven de havenbedrijven uit. Nu is het stort omgetoverd tot een groene
zone van 55 meter hoog bedekt met gras, klavertjes en veldbloemen.
Dat is het werkterrein van Alchemis, algae for chemicals and emission abatement . Met steun van
het Vlaamse Milieu- en energietechnologie Innovatie Platform (MIP) brengen zes partners uit het
bedrijfsleven - Hooge Maey, Proviron uit Oostende, Orineo, Desmet Ballestra, GEA Westfalia
Separator en de chemiefederatie essenscia - 5,4 miljoen euro in voor het onderzoek naar
algenteelt. Nog een half miljoen komt van de onderzoeksinstellingen Vlaamse Instelling voor
Technologisch Onderzoek (VITO), Universiteit Gent en Wageningen UR.
"De afvalstoffen bevatten alle ingrediënten voor een goede algenteelt", legt Mark Michiels uit. Zijn
broer Wim en hij leiden samen Proviron, het Belgische chemiebedrijf dat het kweeksysteem
bedacht. "Methaangas uit het afval zetten we met biogasmotoren om in elektriciteit. Daarbij komt
koolstofdioxide (CO2) vrij en er is warmteverlies mee gemoeid. Het lekwater uit de berg bevat dan
weer veel stikstof. Stikstof en CO2 zijn de belangrijkste voedingsstoffen voor algen."
Algen zijn de meest efficiënte biomassaproducenten ter wereld. Omdat ze geen wortels moeten
onderhouden, kunnen ze de hele fotosynthese aanwenden voor groei en vermenigvuldiging. Er
zijn zelfs algensoorten die zichzelf dagelijks verdubbelen.
Ondanks hun rendement en natuurlijke rijkdom speelt de algenhandel zich af op een nichemarkt.
Het is peperduur om algen te produceren. "De productie van traditionele landbouwgewassen kost
200 euro per ton", zegt Bert Lemmens van VITO. "Algen telen kost 20.000 euro per ton."
Veel heeft te maken met de installatiekosten. De goedkoopste zijn vijvers, maar in dat soort open
systemen is de teelt moeilijk te controleren en oogsten is duur omdat er veel water moet afvloeien.
Het prijskaartje van gesloten systemen, of het nu gaat om glazen buizen, glazen platen of plastic
zakken, is ook niet van de poes. Een boer die vandaag 5 euro krijgt voor een vierkante meter
landbouwgrond, is best tevreden. Het algenteeltsysteem dat de Franse zetmeelverwerker
Roquette in een serre van 1 hectare heeft geïnstalleerd, kost zowat 5 miljoen euro. Omgerekend
500 euro per vierkante meter.
Precies daarop hoopt Proviron te kunnen inspelen. De proefinstallatie op de Hoge Maey, die tegen
volgende zomer van 20 vierkante meter wordt uitgebreid tot 500 vierkante meter, reduceert die
kosten naar 10 euro per vierkante meter. Het matrassensysteem van dik plastic werd door
Michiels en zijn driekoppige team ProviAPT gedoopt. Dat staat voor Advanced Photobioreactor
Technologie. "Of voor Algae Party Tent ", grapt Michiels.
"Wereldwijd is ons systeem het beste dat ik ken, maar we moeten het niet verkopen als een
wondermiddel. Sommige Amerikaanse bedrijven beweren dat ze algenolie kunnen produceren
tegen dezelfde prijs als diesel. Al die cijfertjes zijn vooral mooi op papier en gebaseerd op
labotoestanden. Buiten op grote oppervlaktes gelden andere factoren."
"Het is niet ondenkbaar dat dit systeem een doorbraak forceert om algen goedkoper te telen", zegt
Maria Barbosa van AlgeaPARC, het algenonderzoekscentrum van de universiteit van
Wageningen. AlgeaPARC streeft ernaar om algen te telen tegen 40 eurocent per kilo. "Als we
goedkoper kunnen telen, verhoogt de productie en zakken de prijs en de vraag."
Zelfs bij de concurrentie klinken woorden van lof. Het Gentse SBAE Industries is de Europese
leider in de algenteelt. Jaarlijks produceert het een paar ton biomassa uit algen. Het bedrijf test
zelf zijn gepatenteerde kweeksysteem DiaForce uit. Het hoofd aquacultuur, Peter Bullens, wijst
erop dat er duizenden algensoorten bestaan, met allemaal andere eigenschappen en
verschillende eindproducten. "Wij onderzoeken met welke technologie welke alg het meest
efficiënt kan worden geproduceerd. Proviron daarentegen heeft de zaak in een eerste fase
technologisch benaderd en daarbij veel verstandige dingen gedaan. Hun systeem is vandaag
goedkoper, maar het moet nog alles bewijzen. Hoe lang is de levensduur van hun installatie?"
Lonkt een toekomst als biobrandstof? Het Nederlandse ministerie van Defensie stuurde al een
helikopter op een mengeling van frituurvet en algenolie de lucht in. "Wie zegt dat algen het
energieprobleem gaan oplossen, bouwt luchtkastelen", zegt professor Wim Soetaert van de
UGent en directeur van Bio Base Europe. "We mogen op korte termijn meer verwachten van de
tweede generatie biobrandstoffen. Die worden gewonnen uit agrarische restproducten. Bovendien
moeten we daarvoor de wereld niet veranderen. Als ik 1000 liter koolzaadolie wil, hoef ik maar te
bellen, maar probeer eens een liter algenolie vast te krijgen."
Het belet niet dat petroleumreuzen als Exxon Mobil en Shell honderden miljoenen dollars
uittrekken voor onderzoek naar algenolie als biobrandstof. "Het is geen of/of-, maar een en/enverhaal",
vindt professor Wim Vyverman (UG). "Om met biobrandstof uit algen aan de
energievraag te voldoen, hebben we een teeltgebied nodig zo groot als Portugal. Geen enkele
brandstof slaagt er in zijn eentje in om het energieprobleem op te lossen."
De eerste plaats waar we algen tegenkomen, is wellicht op uw bord. Het groene slib bevat veel
voedzame bestanddelen. Vissen halen er omega-3 uit. Flanders' Food, het innovatiecentrum van
de Vlaamse voedingsindustrie, onderzoekt de mogelijkheden. "Algen hebben een hoge opbrengst
en het voordeel dat ze geen vruchtbare grond opeisen", zegt Vyverman. Op relatief korte termijn
zouden algen visolie wel eens kunnen vervangen en hun opmars maken in de vee- en visvoeding.
Ook de chemische sector ziet mogelijkheden. De watersmurrie wordt al gebruikt in de farmacie en
de cosmetica, maar kan mogelijk ook worden aangewend voor bioplastic, een verdere stap in de
overschakeling van een petroleumgebaseerde sector naar een biomassagebaseerde chemie.
Het eerste ton algen van het Provironproject wordt volgend jaar geoogst. Die 'vruchten' dienen
voor verder onderzoek. Michiels wil zich eerst concentreren op de verbetering van het
productieproces en de knowhow.
jochen vandenbergh fotografie pat verbruggen
© 2010 Roularta Media Group

jochen vandenbergh; fotografie pat verbruggen; , 16-12-2010, p. 64

Algen hebben een mooie toekomst als landbouwgewas. Maar ze zijn zo duur. Het Oostendse Proviron werkt aan een oplossing.

Op de Hooge Maey in Antwerpen torenden amper tien jaar geleden de bergen industrieel enhuishoudelijk afval bijna boven de havenbedrijven uit. Nu is het stort omgetoverd tot een groenezone van 55 meter hoog bedekt met gras, klavertjes en veldbloemen.

Dat is het werkterrein van Alchemis, algae for chemicals and emission abatement . Met steun vanhet Vlaamse Milieu- en energietechnologie Innovatie Platform (MIP) brengen zes partners uit hetbedrijfsleven - Hooge Maey, Proviron uit Oostende, Orineo, Desmet Ballestra, GEA WestfaliaSeparator en de chemiefederatie essenscia - 5,4 miljoen euro in voor het onderzoek naaralgenteelt. Nog een half miljoen komt van de onderzoeksinstellingen Vlaamse Instelling voorTechnologisch Onderzoek (VITO), Universiteit Gent en Wageningen UR.

"De afvalstoffen bevatten alle ingrediënten voor een goede algenteelt", legt Mark Michiels uit. Zijnbroer Wim en hij leiden samen Proviron, het Belgische chemiebedrijf dat het kweeksysteembedacht. "Methaangas uit het afval zetten we met biogasmotoren om in elektriciteit. Daarbij komtkoolstofdioxide (CO2) vrij en er is warmteverlies mee gemoeid. Het lekwater uit de berg bevat danweer veel stikstof. Stikstof en CO2 zijn de belangrijkste voedingsstoffen voor algen."

Algen zijn de meest efficiënte biomassaproducenten ter wereld. Omdat ze geen wortels moetenonderhouden, kunnen ze de hele fotosynthese aanwenden voor groei en vermenigvuldiging. Erzijn zelfs algensoorten die zichzelf dagelijks verdubbelen.Ondanks hun rendement en natuurlijke rijkdom speelt de algenhandel zich af op een nichemarkt.Het is peperduur om algen te produceren. "De productie van traditionele landbouwgewassen kost200 euro per ton", zegt Bert Lemmens van VITO. "Algen telen kost 20.000 euro per ton."

Veel heeft te maken met de installatiekosten. De goedkoopste zijn vijvers, maar in dat soort opensystemen is de teelt moeilijk te controleren en oogsten is duur omdat er veel water moet afvloeien.Het prijskaartje van gesloten systemen, of het nu gaat om glazen buizen, glazen platen of plasticzakken, is ook niet van de poes. Een boer die vandaag 5 euro krijgt voor een vierkante meterlandbouwgrond, is best tevreden. Het algenteeltsysteem dat de Franse zetmeelverwerkerRoquette in een serre van 1 hectare heeft geïnstalleerd, kost zowat 5 miljoen euro. Omgerekend500 euro per vierkante meter.

Precies daarop hoopt Proviron te kunnen inspelen. De proefinstallatie op de Hoge Maey, die tegenvolgende zomer van 20 vierkante meter wordt uitgebreid tot 500 vierkante meter, reduceert diekosten naar 10 euro per vierkante meter. Het matrassensysteem van dik plastic werd doorMichiels en zijn driekoppige team ProviAPT gedoopt. Dat staat voor Advanced PhotobioreactorTechnologie. "Of voor Algae Party Tent ", grapt Michiels."Wereldwijd is ons systeem het beste dat ik ken, maar we moeten het niet verkopen als eenwondermiddel. Sommige Amerikaanse bedrijven beweren dat ze algenolie kunnen producerentegen dezelfde prijs als diesel. Al die cijfertjes zijn vooral mooi op papier en gebaseerd oplabotoestanden. Buiten op grote oppervlaktes gelden andere factoren.""Het is niet ondenkbaar dat dit systeem een doorbraak forceert om algen goedkoper te telen", zegtMaria Barbosa van AlgeaPARC, het algenonderzoekscentrum van de universiteit vanWageningen.

AlgeaPARC streeft ernaar om algen te telen tegen 40 eurocent per kilo. "Als we goedkoper kunnen telen, verhoogt de productie en zakken de prijs en de vraag."Zelfs bij de concurrentie klinken woorden van lof. Het Gentse SBAE Industries is de Europeseleider in de algenteelt. Jaarlijks produceert het een paar ton biomassa uit algen. Het bedrijf testzelf zijn gepatenteerde kweeksysteem DiaForce uit. Het hoofd aquacultuur, Peter Bullens, wijsterop dat er duizenden algensoorten bestaan, met allemaal andere eigenschappen enverschillende eindproducten. "Wij onderzoeken met welke technologie welke alg het meestefficiënt kan worden geproduceerd. Proviron daarentegen heeft de zaak in een eerste fasetechnologisch benaderd en daarbij veel verstandige dingen gedaan. Hun systeem is vandaaggoedkoper, maar het moet nog alles bewijzen. Hoe lang is de levensduur van hun installatie?"Lonkt een toekomst als biobrandstof? Het Nederlandse ministerie van Defensie stuurde al eenhelikopter op een mengeling van frituurvet en algenolie de lucht in. "Wie zegt dat algen hetenergieprobleem gaan oplossen, bouwt luchtkastelen", zegt professor Wim Soetaert van deUGent en directeur van Bio Base Europe. "We mogen op korte termijn meer verwachten van detweede generatie biobrandstoffen. Die worden gewonnen uit agrarische restproducten. Bovendienmoeten we daarvoor de wereld niet veranderen. Als ik 1000 liter koolzaadolie wil, hoef ik maar tebellen, maar probeer eens een liter algenolie vast te krijgen."Het belet niet dat petroleumreuzen als Exxon Mobil en Shell honderden miljoenen dollarsuittrekken voor onderzoek naar algenolie als biobrandstof.

 

"Het is geen of/of-, maar een en/enverhaal",vindt professor Wim Vyverman (UG). "Om met biobrandstof uit algen aan deenergievraag te voldoen, hebben we een teeltgebied nodig zo groot als Portugal. Geen enkelebrandstof slaagt er in zijn eentje in om het energieprobleem op te lossen."De eerste plaats waar we algen tegenkomen, is wellicht op uw bord. Het groene slib bevat veelvoedzame bestanddelen. Vissen halen er omega-3 uit. Flanders' Food, het innovatiecentrum vande Vlaamse voedingsindustrie, onderzoekt de mogelijkheden. "Algen hebben een hoge opbrengsten het voordeel dat ze geen vruchtbare grond opeisen", zegt Vyverman. Op relatief korte termijnzouden algen visolie wel eens kunnen vervangen en hun opmars maken in de vee- en visvoeding.Ook de chemische sector ziet mogelijkheden. De watersmurrie wordt al gebruikt in de farmacie ende cosmetica, maar kan mogelijk ook worden aangewend voor bioplastic, een verdere stap in deoverschakeling van een petroleumgebaseerde sector naar een biomassagebaseerde chemie.

Het eerste ton algen van het Provironproject wordt volgend jaar geoogst. Die 'vruchten' dienenvoor verder onderzoek. Michiels wil zich eerst concentreren op de verbetering van hetproductieproces en de knowhow.

jochen vandenbergh; fotografie pat verbruggen© 2010 Roularta Media Group